Salavatı İlahi(ilâhî formunda bestelenmiş salât ü selâmlar zikir meclislerine ayrı bir güzellik vermesi için.)

Her vesîle ile, Cenâb-ı Hakk’ın emrine imtisâlen ve Efendimizin şânını tebcîlen okunan salât ve selâmlar, büyük musikîşinâslarımız tarafından pek kudretli şekillerde bestelenmişdir..Bu sâyede mevlid ve zikir meclislerinde topluca okunmasına imkan sağlanmış ve aslında hem ibâdet hem de duâ hükmünde olan salât ü selâmların bereketinin bütün cemaate sirayet etmesi mümkün olmuşdur…Ayrıca câmilerimizin minârelerinden okunan Sabah ve Cuma Salatları ile Cenâzelere mahsus salat besteleri de vardır…Ayrıca ilâhî formunda bestelenmiş salât ü selâmlar zikir meclislerine ayrı bir revnak vermişdir..Bu bölümde her birine birer-ikişer örnek vermeye çalışacağız…

Bu konuda daha detaylı bilgi edinmek isteyen meraklılar için Dr. Başak İlhan Harmancı’nın “Salat Formu ve Besteleri ” üzerine yazdığı makaleyi buradan okuyabilirler…TDV İslam Ansiklopedisindeki “Salâ” maddesini de buradan okuyabilirsiniz…

SALÂT-I ÜMMİYYE

İlk eser, bestesi iki meşhûr bestekârımıza (Buhûrîzâde Itrî Efendi ve Hatîb Zâkirî Hasan Efendi) da atfedilen ve hemen herkesçe bilinen Segah Salât ki, “Salât-ı Ümmiyye” olarak isimlendirilmişdir. TDV İslam Ansiklopedisi’ndeki “Salât-ı Ümmiyye” maddesini buradan okuyabilirsiniz…

Salâtın okunuşu şöyledir :

Allahümme salli ‘alâ seyyidinâ Muhammedi-nin-nebiyyil ümmiyyi ve ‘alâ âlihî ve sahbihî ve sellim

Son okunuşda aşağıdaki gibi okunur :

Allahümme salli ‘alâ seyyidinâ Muhammedin-illezî câe bi hakki’l mübîn ve erseltehû rahmetel-lil-‘âlemîn

Aşağıdaki arşiv kayıtlarını sizlerle paylaşmak istiyoruz :

Salât-ı Ümmiyye – Segah (Âsitâne kaydı)
Salât-ı Ümmiyye – Segah (Kani Karaca)
Salât-ı Ümmiyye – Segah (Ahmet Özhan)
Salât-ı Ümmiyye – Segah (Münir Nurettin)
SALÂT-I KEMÂLİYYE

Sırada “Salât-ı Kemaliyye” diye bilinen ve “zikrullah”a başlarken okunan Uşşak makamında bir salât var. Bu salâtın bestekârı mechul, okunuşu ise şöyle :

Allâhümme salli ve sellim ve bârik alâ seyyidinâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ‘adede in‘âmi’llâhi’l-kerîm ve ifdālihî

Allâhümme salli ve sellim ve bârik alâ mürşidinâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ‘adede in‘âmi’llâhi’l-kerîm ve ifdālihî

Allâhümme salli ve sellim ve bârik alâ şemsi’d-duhâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ‘adede kemâ li’l-lâhi ve kemâ yelîku bi kemâlihî

Allâhümme salli ve sellim ve bârik alâ bedri’d-dücâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ‘adede kemâ li’l-lâhi ve kemâ yelîku bi kemâlihî

Allâhümme salli ve sellim ve bârik alâ nûri’l-Hüdâ Muhammedin ve ‘alâ âlihî ‘adede kemâ li’l-lâhi ve kemâ yelîku bi kemâlihî
Salât-ı Kemâliyye ve Salât-ı Kutbiyye – Uşşak
Aşağıda maalesef okuyanları teşhis edemediğimiz eski bir kayıt var…Bu kayıtta eski usule göre Salât-ı Kemâliyye okundukdan sonra kısa bir “tevhîd” bölümü de var…

Salât-ı Kemâliyye ve Tevhîd – Uşşak
Aşağıdaki kaydı da farklı bir okuyuş tarzına örnek olmak üzere arşivimize ekledik…Bu kayıtta salât, diğerlerine göre daha yürük okunuyor…

Salât-ı Kemâliyye – Uşşak
Daha çok tarîk-i kâdiriyye zikirlerinde okunan bu beste ise Hüseyni makamında….Kayıt, Konya Türk Tasavvuf Musikisi Topluluğu’nun 5 Aralık 2008 tarihli konserinden alınmışdır…

Salât-ı Kemâliyye – Hüseyni
BAYÂTÎ BAYRAM SALÂTI

Sırada yine unutulmuş ancak çok kıymetli bir salât bestesi var : Bayati Bayram Salâtı…Bu eserin bestekârı meşhur Zâkirî Hasan Efendi’dir…Eskiden Bayram günlerinde camilerimizde okunan bu salât’ın Arapça metni ve basit bir Türkçe tercümesini de vermek istiyoruz…Bu salât hakkında daha detaylı bilgiyi TDV İslam Ansiklopedisindeki “Bayram Salâsı” maddesinde bulabilirsiniz…

Yâ Mevlâ Allah

Leyse’l ‘îdü limen lebise’l cedîd / İnneme’l ‘îdü limen hâfe mine’l va’îd

(Bayram, yeniler giyenler için değil, Allah’ın azâbından korkanlar içindir)

Leyse’l ‘îdü limen rakabe’l metâyâ / İnneme’l ‘îdü limen terake’l hatâyâ

(Bayram, bineklere binenler için değil, günâhlarını terkedenler içindir)

Leyse’l ‘îdü limen besate’l bisât / İnneme’l ‘îdü limen tecâveze ‘ale’s sırât

(Bayram, halılar-yaygılar serenler için değil, “Sırât”ı geçenler içindir)

Leyse’l ‘îdü limen tezeyyene bi zîneti’d dünyâ / İnneme’l ‘îdü limen tezevvede bi zâdi’t takvâ

(Bayram, dünyâ süsleri ile bezenenler için değil, takvâ azığı ile azıklananlar içindir)

Leyse’l ‘îdü limen nazara ilâ envâ’i’l elvân / İnneme’l ‘îdü limen nazara ilâ cemâli’r Rahmân

(Bayram, çeşit çeşit renklere bakanlar için değil, Cemâlullah’a nazar edenler içindir)

Ve salli ve sellim ‘alâ es‘adi ve eşrafi nûri cemî‘il enbiyâi ve’l mürselin ve’l hamdü lillâhi rabbi’l ‘âlemîn…

Bu salâta ait iki ayrı kayıt paylaşmak istiyoruz, ilki oldukça kısa ancak icrâ eden Bekir Sıdkı Sezgin Hoca olduğu için çok kıymetli…İkinci sırada Mehmet Kemiksiz Beyefendi’nin güftenin tamamını okuduğu bir kayıt var….

Bayram Salâtı – Bekir Sıdkı Sezgin
Bayram Salâtı – Mehmet Kemiksiz
DİLKEŞHÂVERÂN SALÂT

Sıradaki eser pek meşhûr olan Dilkeşhâverân Salât…Bu eserin bestesini hem Buhûrîzâde Itrî Efendi’ye hem de Zâkirî Hasan Efendi’ye nisbet ederler…Bu konuda daha detaylı bilgiyi TDV İslam Ansiklopedisindeki “Sabah Salâsı” maddesinde bulabilirsiniz..

Bu salâtın iki ayrı okunuşu olduğunu Bekir Sıdkı Sezgin şöyle anlatıyor :

Bu salât dört bölümden oluşmaktadır :

“a” Esselâtü ve’s-selâm

“b” Aleyke

“c” Yâ seyyidenâ ya Rasûlallah / Yâ seyyidenâ yâ Habiballah / Yâ seyyidenâ yâ Nebiyyallah / Yâ seyyidenâ yâ hayra halkıllâh / Yâ seyyidenâ yâ nûra arşillâh

“d” Allah Allah Allah Mevlâ Hû

İcra şekli iki türlü olabilir. Birinci şekilde, üçüncü bölüm olan “c” ve Peygamberimizin güzel sıfatlarını vasıflandıran her bir bendin icrasından sonra röpriz yapılarak başa dönülür ve en sonunda “d” bendi okunarak bitirilir. İkinci okunuş şekli ise, üçüncü bölümün “c” her bir bendinden sonra “d” bendinin okunması ve yine her defasında başa dönülmesidir.

Aşağıdaki kayıtlardan ilki birinci icraya, diğeri ise ikinci icra şekline örnektir…

Dilkeşhâverân Salât – Bekir Sıdkı Sezgin
Dilkeşhâverân Salât – Kâni Karaca

Aşağıdakiler de zikrullah esnâsında okunan salât örnekleridir…

Dilkeşhâverân Salât – Kemal Tezergil
Dilkeşhâverân Salât – Ali Gülses ve Kemal Tezergil
HÜSEYNÎ CENÂZE SALÂTI

Cenaze namazından sonra teşkil edilen cenaze alayı sırasında okunan bu salât bir nevi zikir şeklinde ve cemaatin de katılmasıyla icra edilirdi. Bazı farklı metinleri olmakla birlikte en yaygın salât şöyledir :

Lâ ilâhe illallâh vahdehû lâ şerîke lehû velâ nazîrelehû velâ misâleleh
Muhammed-ür-Resûlullâhi hakkan ve sıdkâ
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed
Ve salli ve sellim alâ es’adi ve eşrefi nûri cemî’il enbiyâi vel mürselîn
Vel hamdü lillahi rabbil âlemîn
Cenaze alayında salât şu şekilde okunurdu: Birinci safhada cenaze alayı yola koyulunca bir kişi ” Lâilâheillallah…” ile başlayan kısmını okur, güzel sesli bir grup da “Muhammedürresûlullah…..” ile başlayan bölümü okurdu. Ya da aynı okuyucu birinci, ikinci ve üçüncü satırı okur, üçüncü satırın sonunda “ve alâ âli Muhammed” bölümü cumhur olarak okunurdu. Bu sırada cemaat yürüyüş temposunda hep bir ağızdan “hû” ism-i şerîfini zikreder. Kabre varılıncaya kadar salât ve zikir tekrarlanır. İkinci safha definden sonradır. Defni takiben okunan aşr-ı şerîfin ardından yine bir kişi baştan “vel mürselin”e kadar olan bölümü okur, ardından cemaatin tamamı “velhamdülillahi rabbil alemin” cümlesini bestesine uygun bir şekilde söyler. Bu şekilde salât sona erer…

Hatib Zâkirî Hasan Efendi’nin Hüseyni makamındaki Cenâze Salâtı’nı Muzaffer Efendi Hazretlerinin cenâzesinde Hafız Mahmud Hataylı’nın okuyuşu ile kaydediyoruz…

Hüseyni Cenâze Salâtı

DİĞER SALÂT BESTELERİ

Beste Isfahan makamında eski bir salât bestesi…Okuyan zevatı maalesef teşhis edemiyoruz ancak bu salâtı eski bir mevlid kaydının içinde bulduk…Muhtemelen 1960’lı yıllara ait…

Beste Isfahan Salât – Sallû Aleyhi Vesellimû Teslîmâ

Aşağıdaki iki kayıt 20.yy mahsulü. Her ikisinin de besteleri Neyzen Doğan Ergin’e ait olan bu “salât”ları Kâni Karaca seslendiriyor…

Hicaz Salât – Doğan Ergin
Nihavend Salât – Doğan Ergin

Mahur makamında bir salât…Mahur makamının da bir hususiyeti olarak pek saltanatlı bir beste….Bu eser ilâhi formunda olduğu için gerek teravihlerde, gerek zikrullah esnasında sıkça okunurdu..

Allahümme Salli Alel Mustafâ – Mahur

Uşşak makamında unutulmuş bir salât….Zakirbaşı Albay Selahaddin Efendi’nin sesinden iki kayıt paylaşmak istiyoruz…

Salli Yâ Rabbi ‘Alâ Ceddel Huseyn (uzun okunuş) – Uşşak
Salli Yâ Rabbi ‘Alâ Ceddel Huseyn (kısa okunuş) – Uşşak
TURUK-I ALİYYEYE MAHSUS BAZI SALAVÂT-I ŞERÎFELER

Evrâd-ı Rıfâiyye içinde “Yâ Mütecellî İrham Züllî” diye başlayan kısa bir salât bölümü var…Meraklılara bir numune olmak üzere bu bölümü eski zâkirlerin okuyuşu ile bu sayfaya kaydetmek istedik….

Yâ Mütecellî İrham Züllî
Sünbülî Salâtı olarak meşhur olan bu salâtı çok eski bir kayıtta bulduk…Öndeki ses aynı zamanda bir Sünbülî Şeyhi olan Zâkirbaşı Albay Selahaddin Gürer’e aittir, maalesef diğer zevâtın isimlerini tesbit edemedik.

Rivâyete göre, Sünbül Sinan Hazretleri, mürşidi Cemâleddin Halvetî Hazretlerinin hac yolunda Hakk’a yürüdüğünü ve makâmını kendisine bıraktığını keşif yoluyla öğrenince, bu büyük mesuliyet kendisinde bir haşyet hâli meydana getirmiş ve bu sebeble bir bostan dolabına girerek Resûl-i Ekrem Efendimizin rûhâniyyetinden istimdâd ederek salavât getirmeye başlamış. Ağır ağır dönmekte olan bostan dolabının ritmine uyarak okumaya devam ettikçe bu hâl üzerinden gitmiş. Bu hâlin ve hâtırânın bir yâdigârı olarak adına “Sünbülî Salâtı” denen bir beste-i mahsûs vaz’ edilmiş ve asırlarca Sünbülî Tekkelerinde Evrâd-ı Şerîf’den sonra okunagelmişdir..

Sünbülî Salâtı
NAMAZLARDAN ÖNCE OKUNAN SALAVÂT-I ŞERÎFELER

Aşağıdaki kayıtta, Sebilci Hüseyin Efendi’nin, Âsitâne-i Hazret-i Nureddin Cerrâhî’de, namazdan önce okuduğu kısa bir “salât”ı dinleyebilirsiniz….

Namazdan Önce Salât – Sebilci Hüseyin Efendi
Aşağıdaki kayıtta, Hafız Nezih Tolan’ın pek âşıkâne okuduğu bir salâtı dinleyebilirsiniz…

Namazdan Önce Salât – Hafız Nezih Tolan
Aşağıdaki kayıt, Mustafa Düzgünman Hoca’nın, Âsitâne-i Hazret-i Hüdâî”de, namazdan önce okunan “salât”a bir örnek olarak kaydedilmişdir….

Namazdan Önce Salât – Mustafa Düzgünman
Aşağıdaki kayıtta, eskiden Cuma günleri Cuma ezanından bir saat kadar önce minarelerden okunan bir Cuma Salâtı örneğini Mustafa Düzgünman Hoca’nın sesinden dinleyebilirsiniz…

Cuma Salâtı – Mustafa Düzgünman

 

Kaynak: http://www.muzafferozak.com/salatlar.html